Jeg lever et liv som ligner deres

Eg er sjølvsagt litt bitter over at min sakprosafavoritt ikkje nådde opp til kortlista til Bokbloggerprisen, men det betyr på ingen måte at ho ikkje er verdt å lese og skrive om likevel. Dette blei heldigvis stadfesta av Nordisk Råds-nominasjonen til Jan Grue, for boka Jeg lever et liv som ligner deres. (Gratulerer! Det er så velfortent!)

Jeg lever et liv som ligner deres er ei bok det er vanskeleg å skrive om, fordi ho rører meg så sterkt. Det er òg ei bok det er vanskeleg å skrive om for meg, utan å bli personleg, fordi mykje av det boka rører ved er direkte knytta til min situasjon med langvarig sjukdom. Derfor er det fint at eg ikkje skal skrive tekst som krev fagleg distanse, men eit blogginnlegg der det er heilt ok med litt glidande grenser mellom meg og mitt og det som er boka.

Jan Grue er født med ein muskelsjukdom som gjer at han er avhengig av rullestol. Denne boka handler om det å leve med ein kropp som er annleis enn andre mennesker sine kropper. Bare tittelen Jeg lever et liv som ligner deres er ei setning eg brukte lang tid på å fordøye. Heile essensen i boka er fanga i denne korte setninga. Det handler om eit liv som ligner, men som samtidig er ulikt, på så mange måtar.

Boka åpner med at forfattaren fortel om det å møte folk som kjende han som barn, om korleis dei kan bli overraska over at han framleis er i live, men forsøke å kamuflere det bak eit “Du ser godt ut!” Det er ei bok som handler om korleis språket, blikket og stigmaet er med på å definere forfattaren i møte med andre mennesker. Og sånn sett har boka mange paralleller til Camara Lundestad Joof si bok, som eg skreiv om herJeg lever et liv som ligner deres er ei bok som viser fram korleis språket definerer korleis vi tenker om ting. Det er ei bok som får meg til å tenke over korleis språk og blikk kan reflektere haldningar eg kanskje ikkje er medviten om.

Jan Grue er ein akademikar. Og boka er prega av at ho er skriven av ein akademikar. Grue trekk heile tida veksler på andre tekstar, siterer både faglitteratur, filosofi og skjønnlitteratur og film. Han drøfter perspektiv frå både tenkarar som Julia Kristeva og Michel Foucault og forfattarar som Jorge Luis Borges. På same tid er det ein nær og så personleg tekst. Det er ei bok om ein gutt som var mykje aleine når dei andre barna gjorde sine ting, samtidig som han aldri var aleine fordi han alltid hadde ein assistent med seg. Det er ei bok om ein familiefar som ikkje kan skunde seg eller vere impulsiv, som må ha kontroll over alle detaljar og planleggje alt det praktiske. Det er ei bok om ein kropp som fungerer på ein annan måte enn dei fleste kroppar og om ein rullestol som samtidig er NAV sin eigendom og ei forlenging av kroppen til brukaren. Det er ei bok om korleis folk stiller invaderande spørsmål om det å vere objekt for andre sitt blikk og ei andre sine tankar om eit liv dei ikkje veit noko om. Og sjølv om alt dette (og mykje meir) heile tida er drøfta opp mot andre tekstar av ulike slag, så er boka både sår og nær og personleg.

Balansen mellom det teoretiske og det personlege gjer at boka skil seg frå andre beretningar om å leve med sjukdom. Det, og det at boka handler om livet til Jan Grue på godt og vondt. Det er lett å sjå suksesshistorien bak både ekteskapet, barnet, forfattarskapet og den akademiske karriera til Jan Grue. Han kunne lett ha skrive ei bok om gutten som trossa alle vanskene den medfødte sjukdommen gav han og klarte det utrulegaste likevel, ispedd nokre Fugelli-sitat og ein god dose tabloid livsvisdom. Men boka er ikkje ei slik bok. Vi får inga oppskrift på korleis vi skal meistre vanskelegheiter eller vri på språket slik at vi snakker om “utfordringar” og ikkje “problem”. Vi får bare ei rå og ærleg skildring av korleis livet til Jan Grue både ligner på vårt og samtidig ikkje gjer det. Den akademiske karriera blir ikkje framheva, snarare blir forteljingane om korleis det er å vere utanlandsstudent og måtte planlegge alt ned til minste detalj vektlagt. Suksessen ved at han får sin eigen familie er heller ikkje framheva, i staden er det ei lang skildring av korleis det er å bli pappa når det ikkje er plass til rullestolen i det rommet der barnet blir født. Og dette gjer at boka skil seg frå dusinvarebøkene om meistring og posistiv tenking.

Eg skreiv innleiingsvis at denne boka rører meg sterkt personleg. Eg kjenner særleg at dei avsnitta som handler om andre sitt blikk og om stigma er veldig sterke og nær sagt terapeutiske for meg.  Og eg har trengt lange pausar i lesinga for å fordøye nokre av desse avsnitta. Eg har ein kombinasjon av behandlingskrevande psykisk og somatisk sjukdom som gjer at eg for tida er arbeidsufør. Kroniske smerter, ledd som oppfører seg annleis enn dei burde i kombinasjon med nokre psykiatriske diagnoser som fører til perioder med høgt symptomtrykk, gjer at mitt liv er annleis enn livet til dei andre. Og eg kjenner på det kvar gong eg møter folk som seier “Kva driv du med for tida?” Eg er nødt til å svare at eg er ein sånn “naver” for tida, ein sånn som ikkje klarer å gjere nytte for meg og som ikkje har ei suksesshistorie å fortelje. Eg kjenner blikket og stigmaet som Jan Grue skriv om, kvar gong eg får dette spørsmålet. Og det er ein av grunnane til at eg trong lang tid på å lese boka. For meg er det mykje styrke i å lese ei bok som i stor grad skildrer ein kvardag utan fleksibilitet, der alt må planleggjast, der alle hensyn må tas og der det ikkje er rom for spontanitet. For det er slik kvardagen er for forfattaren, meg og og mange andre med langvarige eller livslange sjukdomar, skader eller syndrom. Eg er lei av bøker med akvareller i pastellfargar og slagord som “Det er ikkje korleis du har det, men korleis du tar det” eller “Det finnes ikkje problem, bare utfordringar” eller what not. Eg klarer ikkje hente noko form for styrke i det. Men eg klarer å hente styrke i boka Jeg lever et liv som ligner deres. Sjølv om mi sjukdomshistorie skil seg frå Grue si på veldig mange måtar, er det noko grunnleggjande som gjer at eg kjenner meg igjen i det han skriv. For der akvarellane og dei positive slagorda oppfordrer meg til å ikkje bry meg om kva andre måtte tenke om meg, anerkjenner Grue det at andre sitt blikk påverkar meg. Blikka og stigmaa er der, og dei er ein del av kvardagen til alle dei som lever liv som ikkje er heilt like dei andre sine liv. Og for meg, i min situasjon akkurat nå, var det både godt og viktig å lese ei bok som anerkjenner akkurat dette.

Jan Grue
Jeg lever et liv som ligner deres
176 sider.
Gyldendal, 2018

Takk til Gyldendal for leseeksemplar av boka.  

 

Legg igjen ein kommentar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s