Lesesirkel 1001 bøker: Röda rummet

August Stindberg (1849-1912) er kanskje mest kjend som dramatikar. Dramatikken hans er framleis aktuell, og stykker som “Dödsdansen”, “Påsk” og “Fröken Julie” blir framleis nytolka og sett opp på dei store scenene i Skandinavia med jamne mellomrom. Til hausten skal “Faderen” settast opp på Torshovteateret. Eg har lenge hatt stor interesse for Strindberg sin forfattarskap og eg lar meg særleg fascinere av den surrealistiske og mangfaldige teksten til “Ett drömspel” igjen og igjen.

Röda rummet var August Strindberg sin gjennombrotsroman, og i forskninga blir romanen ofte omtala som ei epokedefinerande samtidssatire, som i 1879 innleia det som blir kalla åttiotalismen i den svenske litteraturhistoria. Åttiotalismen er kjenneteikna av samfunnskritikk, realisme og eit sterkt engasjement til å reformere og endre dei faste samfunnstrukturane. Den svenske åttiotalismen er parallell med den norske realismen, kor Henrik Ibsen, i den danske Georg Brandes ånd “sette problemer under debatt”. Når eg les Röda rummet opplever eg at det satiriske temaet er med på å gjere denne romanen langt mindre aktuell enn dramatikken til Strindberg, kor han i langt større grad utforsker allmennmenneskelege tema. Men til tross for at Röda rummet ikkje fenger og engasjerer i på langt nær same grad som “Ett drömspel”, er det ein roman med stor historisk interesse og verdi.

Dette innlegget er eit bidrag i lesesirkelen 1001 bøker, i regi av Line Tidemann. Datoen for lesesirkelinnlegga er i dag, så eg blogger om boka, sjølv eg ikkje har rekke å lese ho ferdig ennå.

Røda rummet
Våren 2007 spiste eg og medstudentane mine middag på Röda rummet, på studietur i Stockholm.

Romanen har fått namnet sitt etter Röda rummet på Berns Salonger i Stockholm, eit rom med røde, skinnkledde veggar og møbler, i eit større restaurant- og selskapslokale. Rommet er inntakt og framleis åpent for besøk, eg var der sjølv på ein studietur i 2007. Men nivået på maten var såpass laber i forhold til prisen, at besøket dessverre kun tilfredsstilte interessene til litteraturnerden i meg. Men til tross dyr og smaklaus mat, det er noko heilt spesielt ved å spise middag i eit lokale med så stor historisk schwung over seg. Röda rummet var det rommet kor bohemen, forstått som kunstnarar, journalistar og andre intellektuelle pleidde møtast, August Strindberg var sjølv ofte der.

Romanen åpner med kapittelet “Stockholm i fågelperspektiv”. Åpninga, ei to sider lang skildring av byen, gir ei sterk impresjonistisk inspirert og svært malerisk skildring av byen. Eg lar meg veldig gjerne begeistre av bøker som skriv fram eit miljø på denne måten, det er som om miljøet som blir skrive fram er fysisk og kroppsleg, det er som om eg som lesar fysisk blir tatt med inn i byen, når eg følgjer solstrålane  og vinden si ferd:

Men solen stod över Liljeholmen och sköt hela kvastar av strålar mot öster; de gingo mellan rökarne från Bergsund, de ilade fram över Riddarfjärden, klättrade upp till korset på Riddarholmskyrkan, kastade sig över till Tyskans branta tak, lekte med vimplarne på skeppsbrobåtarne, illuminerade i fönstren på stora Sjötullen, eklärerade Lidingöskogarne och tonade bort i ett rosenfärgat moln, långt, långt ut i fjärran där havet ligger. Och derifrån kom vinden, och hon gjorde sama ferd tilbaka genom Vaxholm, förbi fästningen, förbi Sjötullen, utmed Siklaön, gick in bakom Hästholmen och tittade på sommarnöjena; ut igen, fortsatte och kom in i Danviken, blev skrämd och rusade av utmed södra stranden, kände lukten av kol, tjära och tran, törnade mot Stadsgården, for uppför Mosebacke, in i trädgården och slog emot en vägg.
(s. 7-8)

Skildringa av byen blir nærmast filmatisk og det trur eg er ei Strindberg sine styrker. I siste halvdel av 1800-talet hadde dei ikkje moglegheit til å bruke dei same mediene og den same teknologien som vi har i dag, likevel skriv Strindberg fram bilete som beveger seg og lys- og lydeffektar og tekstane hans blir nærmast sansbare ved hjelp av vinden og sola, slik vi ser i eksempelet over. Strindberg visualiserer, gjer synleg og skaper sanseinntrykk langt utover dei begrensningane som i utgangspunktet ligg i boka som medium. Dette er ei av Strindberg sine styrker som forfattar og eg synest denne styrka blir svært synleg i Röda rummet. 

Hovudpersonen, Arvid Falk, ein ung idealist som har “brutit med mitt förra och övergivit ämbetsmannabanan; nu vill jag blott tillägga att jag ämnar bli litteratör”, ei avgjersle som bunnar i forrakt for administrasjonen og haldningane som er der:

Detta arbete utförde jag på en mycket kort tid, men i stället för at vinna erkännande och uppmuntran blev jag behandlad med misstroende, ty man tyckte inte om flitigt folk. Sedan fick jag aldrig något arbete mer. Jag vill bespara dig en plågsam beskrivning på ett år fullt av förödmjukelser, av stygn utan tal, av bitterhet utan gräns. Allt vad jag ansåg löjligt ock smått ehandlades med högtidligt allvar, och allt vad jag vördade som stort och berömvärt häcklades. Folket kallades för pac oc ansågs endast vara til för garnisonen att ha att skjuta på vid förefallande behov. Man smädade öppet det nya statsskicket och kallade bönderna förrädare. Detta hörde jag på i sju månader; man började misstänka mig, då jag icke deltog i skrattet, och man utmanade mig. Näste gång man angrep “oppositionshunderne” exploderade jag coh höll ett explikationstal som hade til resultat, att man visste var man hade mig och att jag blev omöjlig. Och nu gör jag som så många andra skeppsbrutna: jag kastar mig i armarne på litteraturen!
(s. 17).

Og i motsetning til ein del andre tekstar, som idylliserer bohemtilværelsen, blir det tydeleg at Falk har gjort eit val som fører til store utfordringer. På same måte som Hamsuns Sult, er Röda rummet med på å gi ei realistisk og lite glamorøs framstilling av mytene rundt kunstnarlivet. Dette er interessant i og for seg, med tanke på at boka tidmessig er å finne svært nær opptil romantikken si idealisering av kunstnaren som geni.

Tonen, stilen og språket i dette avsnittet er representativt for det samfunnskritiske aspektet i (den delen av) boka (eg har lese). I ei tid kor framstegsoptimismen og trua på mennesket og utviklinga stod veldig sterkt, er denne kritikken av mennesket og óg kontrasten mellom den gode naturen og dei kyniske menneska påfallande:

Falk kom upp på höjden vid ankdammen; där stannade han och studerade grodornas metamorfoser, observerade hästiglarna och fångade vattenlöpare. Därpå tog han sig för att kasta sten. Dette satte hans blod i omlopp och han kände sig föryngrad, kände sig som en skolkande skolpojke, fri, trosigt erövat. Vid den tanken att fritt och efter behag få umgås med naturen, som han förstod bättre enn han förstod människorna, vilka blott hade misshandlat honom och sökt göra honom dålig, blev han glad, och all ofrid försvann ur hans sinne; och han steg upp för att fortsätta sin väg endå längre utom staden.
(s. 27).

I sekundærlitteraturen blir boka ofte rosa for sitt nyskapande språk. Nå er eg litt ute av trening, når det kjem til lesing av svenske tekstar, men eg synest språket tidvis er relativt tungt. Röda rummet er ei bok som krev å bli lesen sakte, fleire av avnsitta må eg lese fleire gonger. Er det verdt strevet? Tja. Eg meiner at det alltid er verdt strevet å lese bøker som har definert og innleia litteraturhistoriske periodar, i og for seg, fordi slike bøker har fagleg og historisk interesse og verdi. Og det er avsnitt som er både morsomme og poetiske. Men viss eg skal vurdere lesaopplevinga som sådan, vil eg verken omtale boka som underhaldande eller spennande. Det kan hende eg hadde hatt større utbytte av Röda rummet, dersom eg i større grad hadde hatt kjennskap til den kretsen filosofar og kunstnarar som vanka på Röda rummet saman med Strindberg og vore i stand til å identifisere dei ulike typane sine verkelege førebilete. Men dette er jo og samtidssatira si største svakheit, når ein les ho 135 år etter at ho blei skriven.

Röda rummet er tilgjengeleg på Prosjekt Runeberg.

Boka er (halv)lesen som ein del av lesesirkelen til Lines Bibliotek.

Andre bloggar som er med på lesesirkelen (eg oppdaterer fortløpande, etterkvart som eg finn dei):
Hedda
Line
Bentebing
Melusine
Anita Næss
Linnformasjonen

12 comments

  1. Fint innlegg, Bjørg! Jeg synes ikke det bærer preg av at boka kun er halvlest i det hele tatt. Håper du kommer igjennom! Når det kommer til Strindbergs skildringer, særlig av byen og landskapet, synes jeg det er svært tydelig at han også var maler. Han er så opptatt av lys, skygge, farger og detaljer, at det nesten er som å se byen sammen med han. Enig i at det er en styrke ved boka.

    • Dei visuelle skildringane er kanskje den største styrken, spør du meg. Eg satser på å komme gjennom, ja. Det er jo tross alt ei epokedefinerande bok, og slike bøker er ofte verdt å lese, sjølv om dei ikkje er like engasjerande.

      Etter å ha lese Line sitt innlegg, støtter eg meg til hennar forslag om ei utgåve med noter. Det trur eg hadde gjort susen!

  2. Spennende innlegg om Strindberg og Det røde rommet, fint at du trekker inn dramatikeren, nå fikk jeg lyst til å se et Strindberg-stykke! Og artig at du har vært i det aktuelle rommet, selv om maten ikke var noe videre. Lykke til med videre lesing 🙂

    • Eg har i alle fall planer om å få med meg “Faderen” når det skal settast opp i Oslo til hausten. Til nå har eg sett “Dödsdansen”, “Fröken Julie” og “Påsk”. “Dödsdansen” bar litt preg av at eg hadde tatt buss frå Oslo til Stockholm same dag, og eigentleg ikkje var klar for veldig mange timar på teater, men dei andre stykka er veldig gode. “Ett drömspel” er og eit drama som fungerer godt som tekst og. Eigentleg gjer dramatikken til Strindberg seg i det heile tatt godt til lesing.

      • Gjer endeleg det, “Ett drömspel” er veldig verdt å lese! (Det er heilt sikkert verdt å sjå det også, altså, men det har eg ikkje prøvd ennå).

  3. Jeg ble også fristet til å se noen av stykkene hans igjen, det tror jeg er lenge siden nå. Interessant å lese ditt innlegg forresten, selv om jeg ikke har studert litteratur som sådan. Jeg likte det Røde rommet veldig godt, forresten.

  4. Jeg liker at du setter boka i kontekst, opplysende og jeg læret mye jeg ikke visste fra før, ikke bare at det var dyr og dårlig mat på røda rummet, eg åttiotalisme versus realisme. Er fremdeles ikke sikker på om jeg skal gidde lese den nå som lesesirkelpresset er over
    (, blir jo også mer og mer utlært for hvert innlegg jeg leser -)

    • Så bra at du lærer noko av innlegget mitt. 🙂 I og med at eg ikkje hadde så mykje å seie om (den halvferdige) boka, måtte eg ty til konteksten. Svenskane har stort sett kalla dei litterære periodane opp etter tiåra dei i hovudvekt var aktuelle, heller enn meir generelle -ismebeteknelsar. Det gjer det jo enklare å hugse kva rekkefølgje ting kjem i, samtidig er det lettare å overføre omgrep som realisme og naturalisme til andre land og andre kunstretningar, musikk og biletkunst, for eksempel. Du får vurdere om du skal lese boka sjølv, det er jo ei bok med historisk interesse, men som Line er inne på i sitt innlegg, er det ei bok som treng litt støtte og som burde ha vore trykka med fotnoter og slikt.

  5. Veldig interessant innlegg om Det røde rommet! Du har fått svært mye ut av en roman du ikke har lest så mye av, og det er alltid veldig interessant med slike kontekstualiseringer. Med skam å melde visste jeg ikke at Strindberg også var maler før nå. Det forklarer en hel del, for i ettertid er det de visuelle inntrykkene av romanen som sitter sterkest igjen i hukommelsen. Jeg har lest den ferdig nå, og savnet noter hele veien. Merkelig nok opplevde jeg den som en rar blanding av lettlest og seig, der det verken kunne knyttes til innhold eller dagsform. Mulig det hadde noe med at enkelte ting gikk meg over hodet.

    Jeg blir gjerne med på teater til høsten! Hvis ikke billettene er latterlig dyre, da. Jeg har sett flere Strindberg-oppsetninger før, men ikke Faderen.

    • Flott! Eg gleder meg allereie.

      Eg er ikkje ferdig, men eg skjønner godt kva du meiner med blanding av lettlesen og seig. Då du skreiv at du sakna noter, nikka eg gjenkjennande. Eg trur boka er ei av dei (få?) store, klassiske verka som var best i samtida.

      Det visuelle er veldig sterkt, ja. Eg synest det er den største styrken med boka.

Legg igjen ein kommentar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s